صدقه در ماه صفر به شیوه اهل بیت علیهم السلام
6 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

صدقه در ماه صفر به شیوه اهل بیت علیهم السلام

ماه صفر به تعبیر مشهور از شهور منحوس به شمار می آید. در روایات معصومین سلام الله علیهم اجمعین رفع نحوست این ماه و امان از ابتلائات و بلیات آن در گرو تمسک به دعا،صدقه و دیگر افعال عبادیه قرار دارد.

مرحوم شهید اول رحمه الله تعالی در کتاب« الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة» در تعریف صدقه آورده اند:« و هی العطیة المتبرّع بها بالأصالة من غیر نصاب للقربة[1]»

در تعریف مرحوم شهید اولا قید «تبرعی» دلالت بر مجانی بودن صدقه دارد و ثانیا قید دیگر، «اخذ قصد قربت» توسط مُعطی در اعطاء آن به سائل است که با لحاظ آن قید، صدقه در زمره عبادات قرار می گیرد.

بدیهی است که ملکیت انسان در برابر پروردگار عالم ملکیتی اعتباری و بالمَجاز است و بنا بر نصوص قرآنی، مالک حقیقی در عالم تنها خداوند رحمن است که بنا بر حکمت خویش به هر آنکس که مشیت بفرماید افاضه رزق و نعمت می نماید.

در فقه آل محمد علیهم السلام نیز می خوانیم که صدقه دادن از مال غیر بدون اذن و اجازه و ولایت نسبت به ایشان صحیح نیست لذا ماحصل مطلب بنا بر مقدمات فوق این است که فی الواقع خداوند مُعطی صدقه به سائل است و این ادعا تلازمی با قول به وحدت وجود (خالق و مخلوق) ندارد چرا که مالک حقیقی اوست و غنی بالذات نیز خداوند متعال است و بدیهی است از بعد عقلی، تنها غنی است که به فقیر اعطا می نماید و به قول فلاسفه: فاقد شی نمی تواند مُعطی آن باشد و به تعبیر قرآن [2]بشر فقر ذاتی دارد« یا أَیهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَی اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِی الْحَمید» لذا نمی تواند مُعطی حقیقی باشد.

جالب است که معطی حقیقی صدقه خداوند است و اخذ صدقه نیز به نص آیه 104 توبه«...یأْخُذُ الصَّدَقاتِ وَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحیم »، توسط خداوند صورت می پذیرد یعنی خودش می دهد و خودش هم می گیرد لذا حضرت سجاد سلام الله علیه روش صدقه دادن را به صورت زیر ما می آموزند:

به نقل مرحوم جمال الدین ابو العباس، احمد بن محمد بن فهد اسدی حلی از علمای قرن هشتم و نهم هجری در کتاب«عدة الداعی و نجاح الساعی »در روایتی آورده اند: وَ کانَ زَینُ الْعَابِدِینَ سلام الله علیه یقَبِّلُ یدَهُ عِنْدَ الصَّدَقَةِ وَ سُئِلَ عَنْ [فِی ] ذَلِک فَقَالَ سلام الله علیه إِنَّهَا تَقَعُ فِی یدِ اللَّهِ قَبْلَ أَنْ تَقَعَ فِی یدِ السَّائِلِ[3].

سیره امام سجاد سلام الله علیه بر این بود که در زمان صدقه دادن دست خود را می بوسیدند.از این فعل امام سلام الله علیه سوال کردند که چه حکمتی دارد؟حضرت سلام الله علیه فرمودند:همانا قطعا صدقه قبل از اینکه در دست فقیر قرار گیرد در دستان(پیشگاه) خداوند قرار می گیرد.

*دادن صدقه بصورت مستقیم به سائل موضوعیت دارد چرا که صدقه را در دستان سائل قرار می دادند و این فعل با عدم مشاهده چهره او منافاتی ندارد

*کان یقبل دلالت بر سیره حضرت دارد که مستمرا این فعل را هنگام اعطاء صدقه انجام می دادند

*خداوند صرف الوجود و فاقد ماهیت است لذا تعبیر ید الله حمل بر پیشگاه و محضر ایشان می گردد

استاد علی محمّد مظفّری

پی نوشت ها

[1] عاملی، شهید اول، محمد بن مکی، الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة، 3 جلد، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم - ایران، دوم، 1417 ه‍ ق.ج 1، ص: 254

[2] فاطر:15

[3] ابن فهد حلی، احمد بن محمد، عدة الداعی و نجاح الساعی، 1جلد، دار الکتب الإسلامی، چاپ: اول، 1407 ق.ص68