اِشکال مامون در مباهله و پاسخ حضرت رضا سلام الله علیه
8 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

اِشکال مامون در مباهله و پاسخ حضرت رضا سلام الله علیه

مرحوم شیخ مفید نوّر الله مرقده الشریف در کتاب«الفصول المختاره» در مورد بزرگترین فضیلت قرآنی امیرالمومنین علی سلام الله علیه از لسان حضرت رضا علیه السلام در پاسخ اشکال او بر مباهله آورده اند:قَالَ الْمَأْمُونُ يَوْماً لِلرِّضَا سلام الله أَخْبِرْنِي بِأَكْبَرِ فَضِيلَةٍ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ سلام الله يَدُلُّ عَلَيْهَا الْقُرْآنُ قَالَ فَقَالَ لَهُ الرِّضَا ع فَضِيلَتُهُ فِي الْمُبَاهَلَةِ قَالَ اللَّهُ جَلَّ جَلَالُهُ‏ فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَكُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكاذِبِينَ‏[1] فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ ص الْحَسَنَ وَ الْحُسَيْنَ سلام الله علیهما فَكَانَا ابْنَيْهِ وَ دَعَا فَاطِمَةَ سلام الله علیها فَكَانَتْ فِي هَذَا الْمَوْضِعِ نِسَاءَهُ وَ دَعَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ سلام الله فَكَانَ نَفْسَهُ بِحُكْمِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ قَدْ ثَبَتَ أَنَّهُ لَيْسَ أَحَدٌ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ سُبْحَانَهُ أَجَلَّ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ أَفْضَلَ فَوَجَبَ أَنْ لَا يَكُونَ أَحَدٌ أَفْضَلَ مِنْ نَفْسِ رَسُولِ اللَّهِ ص بِحُكْمِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ فَقَالَ لَهُ الْمَأْمُونُ أَ لَيْسَ قَدْ ذَكَرَ اللَّهُ الْأَبْنَاءَ بِلَفْظِ الْجَمْعِ وَ إِنَّمَا دَعَا رَسُولُ اللَّهِ ص ابْنَيْهِ خَاصَّةً وَ ذَكَرَ النِّسَاءَ بِلَفْظِ الْجَمْعِ وَ إِنَّمَا دَعَا رَسُولُ اللَّهِ ص ابْنَتَهُ وَحْدَهَا فَلِمَ لَا جَازَ أَنْ يَذْكُرَ الدُّعَاءَ لِمَنْ هُوَ نَفْسُهُ وَ يَكُونَ الْمُرَادُ نَفْسَهُ فِي الْحَقِيقَةِ دُونَ غَيْرِهِ فَلَا يَكُونُ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ع مَا ذَكَرْتَ مِنَ الْفَضْلِ قَالَ فَقَالَ لَهُ الرِّضَا ع لَيْسَ بِصَحِيحٍ مَا ذَكَرْتَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَ ذَلِكَ أَنَّ الدَّاعِيَ إِنَّمَا يَكُونُ دَاعِياً لِغَيْرِهِ كَمَا يَكُونُ الْآمِرُ آمِراً لِغَيْرِهِ وَ لَا يَصِحُّ أَنْ يَكُونَ دَاعِياً لِنَفْسِهِ فِي الْحَقِيقَةِ كَمَا لَا يَكُونُ آمِراً لَهَا فِي الْحَقِيقَةِ وَ إِذَا لَمْ يَدْعُ رَسُولُ اللَّهِ ص رَجُلًا فِي الْمُبَاهَلَةِ إِلَّا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ع فَقَدْ ثَبَتَ أَنَّهُ نَفْسُهُ الَّتِي عَنَاهَا اللَّهُ تَعَالَى فِي كِتَابِهِ وَ جَعَلَ حُكْمَهُ ذَلِكَ فِي تَنْزِيلِهِ قَالَ فَقَالَ الْمَأْمُونُ إِذَا وَرَدَ الْجَوَابُ سَقَطَ السُّؤَال‏

ترجمه روایت از: (درر الاخبار حجازی و دیگران):

مأمون به امام رضا عليه السّلام عرض كرد بزرگترين فضيلت امير مؤمنان عليه السّلام كه قرآن بر آن دلالت كند چيست؟ امام رضا عليه السّلام به او فرمود: فضيلت در مباهله. خداى عزّ و جلّ فرمود: «پس كسى كه در آن با تو مجادله كند بعد از آنچه از دانش برايت آمد بگو بياييد فرزندانمان و فرزندانتان و زنانمان و زنانتان و نفسهايمان و نفسهايتان را بخوانيم آنگاه مباهله و زارى كنيم. و لعنت و نفرين خدا را بر دروغگويان قرار دهيم» پس رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله حسن و حسين عليهما السّلام را خواند كه دو فرزندش بودند و فاطمه عليهما السّلام را خواند كه در اين موضع، زنانش بود و امير مؤمنان را خواند كه به حكم خداى عزّ و جلّ نفس او بود، همانا ثابت شد كه هيچ كس از آفريده‏هاى خداى تعالى بزرگوارتر و برتر از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله نيست پس لازم است كه كسى هم از نفس رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله به حكم خداى تعالى برتر نباشد. گفت: مأمون به او عرض كرد: آيا خداى تعالى ابناء را با لفظ جمع ذكر نكرده و رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله فقط دو فرزندش را خواند؟! و زنان را به لفظ جمع ذكر فرموده و رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله تنها دخترش را خواند؟ پس شايد دعوت از خود او بوده و مراد، از نفس حقيقى رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله بوده نه كس ديگرى، بنا بر اين فضيلتى براى امير مؤمنان نخواهد بود؟! گفت: امام رضا عليه السّلام بدو فرمود: اى امير مؤمنان آنچه گفتى صحيح نيست و درست نيست كسى در حقيقت از خودش دعوت كند چنانچه نمى‏تواند در حقيقت به خودش امر كند و چون پيامبر خدا صلّى اللَّه عليه و آله در مباهله جز امير مؤمنان، مرد ديگرى را دعوت نكرد از اين رو ثابت مى‏شود كه مراد از نفس رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله على عليه السّلام بوده كه خداوند در كتابش بدان عنايت فرموده و اين چنين حكمى را در قرآنش قرار داده است. گفت: مأمون گفت: وقتى جواب آمد سؤال ساقط است.

[1]  آل عمران/ 61.

منبع:

مفيد، محمد بن محمد، الفصول المختارة، 1جلد، كنگره شيخ مفيد - قم، چاپ: اول، 1413ق،ص39

علی محمد مظفری