اقسام ریا در علم اخلاق
11 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

اقسام ریا در علم اخلاق

مرحوم علامه ملا احمد نراقی رحمه الله تعالی در معراج السعاده به سه قسم از ریا اشاره فرموده اند که یا ریا در اصل ایمان است،یا ریا در عبادت است و یا ریا در غیر ایمان و عبادت

1-ریا در اصل ایمان:

 اظهار شهادتین به زبان، با انکار در دل. و این قسم کفر و نفاق است. و در ابتدای اسلام شیوع داشت و لیکن در امثال این زمان کم یافت می شود. بلی در این زمان بسیار می شود که کسی در دل، معتقد به بعضی از ضروریات دین، مثل بهشت و دوزخ و ثواب و عقاب و معاد جسمانی و بقای تکلیف نباشد ولی از خوف شمشیر شریعت، اظهار آن نکند و اظهار اعتقاد نماید. و این نیز از جمله کفر و نفاق، و صاحب آن از دایره دین و اسلام خارج، و در آتش جهنم مخلد است. و صاحب کفر و نفاق، خواه از قبیل اول باشد یا ثانی، از کافر آشکار بدتر است، زیرا آن، جمع میان نفاق و کفر هر دو کرده است.

2-ریا در عبادت:

اول آنکه: با وجود آنکه اعتقاد به خدا- جلّ جلاله- و پیغمبر- صلّی اللّه علیه و آله- داشته باشد در اصل عبادات واجبه خود ریا کند، مثل اینکه: در خلوت، تارک الصّلوة و تارک الصّوم و تارک الزّکوة باشد و چون در حضور مردم اتفاق افتد نماز بخواند. و اگر در ماه مبارک رمضان صبح تا شام در مجمعی بایدش بود روزه بدارد. و اگر کسی بر مال زکوتی او مطلع گردد از ترس مذمّت آن شخص، زکوة بدهد. و در حضور مردم با والدین خود حسن سلوک بجا آورد، و در غیاب مردم، با ایشان بی ادبی و بد سلوکی نماید. و بر این قیاس این شخص اگر چه در زمره کفار محسوب نباشد و لیکن بدترین اهل اسلام و نزدیکترین ایشان به کفار است.

دوم آنکه: در عبادات واجبه خود مرتکب ریا نگردد و لیکن در اصل عبادات مستحبّه ریا کار باشد، مثل اینکه: در خلوت نوافل شبانه روزی و نماز شب و روزه های سنتی را به جا نیاورد اما در حضور مردم رغبت به این افعال داشته باشد. و مثل این است بلند گفتن تسبیح و تهلیل در مجالس. و همچنین در عیادت بیماران و مشایعت جنازه به قصد ریا. و این شخص، اگرچه از شخص اول بهتر است و لیکن باز هالک و با اوّل در شرک شریک است.

سوم آنکه: ریا در وصف عبادات کند نه در اصل آنها، مثل اینکه: رکوع و سجود و سایر افعال نماز را در حضور مردم به قصد حصول اعتبار بهتر بجا آورد و از آنچه در خلوت می کند و مثل اینکه در تعزیه یا ذکر حدیثی گریه به او دست دهد اشک خود را پاک نکند به قصد آنکه مردم او را ببینند، و امثال این ها. و صاحب این مرتبه نیز هالک، و به نوعی از شرک مبتلا است.

3- ریا در غیر عبادت باشد

*یا در مباحات است، مثل تنظیف لباس، از برای اینکه مردم او را پاکیزه دانند. یا پوشانیدن عیبی از بدن خود تا مردم او را متّصف به آن ندانند، و امثال آن.

* یا در محرمات است، و آن پنهان داشتن گناهان و عیوب خود است، تا مردم او را فاسق ندانند.

علی محمد مظفری