وَ اذْكُرْ فِي الْكِتابِ إِسْماعيل‏... کدام اسماعیل؟
13 بازدید
موضوع: تفسیر

وَ اذْکرْ فِی الْکتابِ إِسْماعیل. .. کدام اسماعیل؟

 علی محمد مظفری

در آیه 54 مریم خداوند عزّوجل می فرمایند:« وَ اذْکرْ فِی الْکتابِ إِسْماعیلَ إِنَّهُ کانَ صادِقَ الْوَعْدِ وَ کانَ رَسُولاً نَبِیا » شاید بارها این آیه را خوانده ایم و گمان می کنیم اسماعیل همان فرزند حضرت ابراهیم سلام الله علیهما است در حالی که اینطور نیست.

حال این سوال مطرح است

 پس این اسماعیل چه کسی است؟

مرحوم ابن قولویه در کتاب شریف کامل الزیارات نشر دارالمرتضویه،صفحه 65 همین سوال را که جناب برید بن معاویه عجلی از حضرت صادق سلام الله علیه استفتاء کردند نقل می فرمایند:

عَنْ بُرَیدِ بْنِ مُعَاوِیةَ الْعِجْلِی قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع یا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ أَخْبِرْنِی عَنْ إِسْمَاعِیلَ الَّذِی ذَکرَهُ اللَّهُ فِی کتَابِهِ حَیثُ یقُولُ- وَ اذْکرْ فِی الْکتابِ إِسْماعِیلَ إِنَّهُ کانَ صادِقَ الْوَعْدِ وَ کانَ رَسُولًا نَبِیا أَ کانَ إِسْمَاعِیلَ بْنَ إِبْرَاهِیمَ ع فَإِنَّ النَّاسَ یزْعُمُونَ أَنَّهُ إِسْمَاعِیلُ بْنُ إِبْرَاهِیمَ؟حضرت در پاسخ فرمودند: إِنَّ إِسْمَاعِیلَ مَاتَ قَبْلَ إِبْرَاهِیمَ وَ إِنَّ إِبْرَاهِیمَ کانَ حُجَّةً لِلَّهِ کلَّهَا [قَائِماً] صَاحِبَ شَرِیعَةٍ فَإِلَی مَنْ أُرْسِلَ إِسْمَاعِیلُ؟

پرسیدم جُعِلْتُ فِدَاک فَمَنْ کان؟ این کدام اسماعیل است؟

قَالَ ع ذَاک إِسْمَاعِیلُ بْنُ حِزْقِیلَ النَّبِی ع بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَی قَوْمِهِ فَکذَّبُوهُ فَقَتَلُوهُ وَ سَلَخُوا وَجْهَهُ فَغَضِبَ اللَّهُ لَهُ عَلَیهِمْ فَوَجَّهَ إِلَیهِ أَسْطَاطَائِیلَ مَلَک الْعَذَابِ فَقَالَ لَهُ یا إِسْمَاعِیلُ أَنَا أَسَطَاطَائِیلُ مَلَک الْعَذَابِ وَجَّهَنِی إِلَیک رَبُّ الْعِزَّةِ لِأُعَذِّبَ قَوْمَک بِأَنْوَاعِ الْعَذَابِ إِنْ شِئْتَ فَقَالَ لَهُ إِسْمَاعِیلُ لَا حَاجَةَ لِی فِی ذَلِک فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَیهِ فَمَا حَاجَتُک یا إِسْمَاعِیلُ فَقَالَ یا رَبِّ إِنَّک أَخَذْتَ الْمِیثَاقَ لِنَفْسِک بِالرُّبُوبِیةِ وَ لِمُحَمَّدٍ بِالنُّبُوَّةِ وَ لِأَوْصِیائِهِ بِالْوَلَایةِ وَ أَخْبَرْتَ خَیرَ خَلْقِک بِمَا تَفْعَلُ أُمَّتُهُ بِالْحُسَینِ بْنِ عَلِی ع مِنْ بَعْدِ نَبِیهَا وَ إِنَّک وَعَدْتَ الْحُسَینَ ع أَنْ تَکرَّهُ إِلَی الدُّنْیا حَتَّی ینْتَقِمَ بِنَفْسِهِ مِمَّنْ فَعَلَ ذَلِک بِهِ فَحَاجَتِی إِلَیک یا رَبِّ أَنْ تَکرَّنِی إِلَی الدُّنْیا حَتَّی أَنْتَقِمَ مِمَّنْ فَعَلَ ذَلِک بِی کمَا تَکرُّ الْحُسَینَ ع فَوَعَدَ اللَّهُ إِسْمَاعِیلَ بْنَ حِزْقِیلَ ذَلِک فَهُوَ یکرُّ مَعَ الْحُسَینِ علیه السلام.

ترجمه روایت:

برید بن معاویة العجلی نقل کرده که گفت: محضر امام صادق علیه السّلام عرض کردم:

ای پسر رسول خدا: خبر دهید به من از اسماعیل که حق تعالی در کتاب خودش از او یاد کرده و فرموده:

وَ اذْکرْ فِی الْکتابِ إِسْماعِیلَ إِنَّهُ کانَ صادِقَ الْوَعْدِ وَ کانَ رَسُولًا نَبِیا.

آیا مقصود از او اسماعیل بن ابراهیم علیهما السّلام است چه آنکه مردم این طور می پندارند که وی اسماعیل بن ابراهیم می باشد.

امام علیه السّلام فرمودند:

اسماعیل پیش از حضرت ابراهیم از دنیا رفت و جناب ابراهیم علیه السّلام حجّت قائم حق تعالی و صاحب شریعت بود و مع ذلک اسماعیل با چنین موقعیتی به جانب چه کسانی می توانست مبعوث باشد؟! راوی می گوید: محضر مبارکش عرض کردم:

پس اسماعیل در آیه مذکور چه کسی است؟

حضرت فرمودند:

وی اسماعیل بن حزقیل پیغمبر می باشد که خداوند متعال او را به جانب قومش مبعوث نمود و آنها وی را تکذیب کرده و کشتند و سپس پوست صورتش را کندند پس خداوند به ایشان غضب نمود و سطاطائیل را که فرشته عذاب است بر او نازل کرد، فرشته عرضه داشت:

ای اسماعیل من سطاطائیل بوده که فرشته عذاب می باشم پروردگار متعال من را نزد شما فرستاده تا قوم شما را به انواع عذاب ها معذّب نمایم و در صورتی که نخواهی ایشان را به بلاها و گرفتاری ها مبتلا سازم.

اسماعیل به او فرمود:

به این امر نیاز و احتیاجی ندارم.

پس حق تعالی وحی فرستاد: ای اسماعیل حاجت تو چیست؟

عرض کرد: پروردگارا از بندگانت عهد و میثاق گرفتی که تو را ربّ و پروردگار دانسته و حضرت محمّد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم را پیغمبر و اوصیاء کرامش را ولی بدانند و به بهترین مخلوقاتت خبر دادی که امّتش با حسین بن علی علیهما السّلام بعد از پیامبر چه خواهند نمود و به حسین علیه السّلام وعده دادی که به دنیا برگردانده می شود تا خودش از آن قوم جفا کار انتقام بگیرد و حاجت من به تو ای پروردگارم آن است که من را نیز به دنیا برگردانی تا انتقام خود را از ظالمین بگیرم همان طوری که حسین علیه السّلام را به دنیا بازگردانیدی، پس حق تعالی به اسماعیل بن حزقیل وعده داد او را با حسین بن علی سلام اللَّه علیهما به دنیا برگرداند.