تفاوت عُجب و كبر
18 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

تفاوت عُجب و کبر

علی محمد مظفری

مرحوم علامه ملا احمد نراقی نور الله مرقده الشریف در کتاب «معراج السعاده» در تمایز کبر و عجب که از صفات رذیله اخلاقی اند آورده است:

متكبّر آن است كه خود را بالاتر از غير ببيند و مرتبه خود را بيشتر شمارد. ولى در اين صفت(عجب)، پاى غيرى در ميان نيست بلكه معجب آن است كه به خود ببالد و از خود شاد باشد و خود را به جهت صفتى، شخصى شمارد و از منعم اين صفت فراموش كند.

******

و بدان كه: عجب با وجود آنكه خود از صفات خبيثه است منشأ آفات و صفات خبيثه ديگر مى‏شود، مثل كبر،- همچنان كه خواهد آمد-، كه يكى از اسباب كبر، عجب است. و چون فراموشى گناهان و مهمل گذاردن آنها، كه آنها را به خاطر نگذراند و اگر گاهى به خاطر او چيزى از گناهانش بگذرد وقعى به آن ننهد و سعى در ادراك آن نكند، بلكه همچنان گمان كند كه البته خدا آن را خواهد آمرزيد. و عبادتى اگر از او سرزند آن را عظيم شمرد و به آن خوشحال شود و منّت بر خدا گذارد و توفيق هاى خدا را فراموش كند. و در اين وقت از آفات و معايب اعمال خود نيز غافل مى‏ شود زيرا كه:

آفات آنها را كسى مى‏ فهمد كه متوجه آنها باشد، و كسى متوجه مى ‏شود كه خائف و ترسان باشد، و معجب كجا ترسان است؟ بلكه مغرور است و از مكر خدا ايمن است، و چنان پندارد كه: منزلتى در نزد خدا دارد و بر او حقى دارد. و بسا باشد كه در مقام خودستائى برآيد. و اگر عجب به عقل و فكر و علم خود داشته باشد از سئوال كردن باز مى‏ ماند و در مشورت و تعلّم كوتاهى مى ‏كند. و گاه باشد كه تدبير خطائى نموده و به آن اصرار مى ‏كند، و پند كسى را نمى‏ شنود. و به اين جهت، گاه است ضرر كلى به او مى‏رسد يا به فضيحت و رسوائى مى ‏انجامد.

پس صواب آن است كه: هر كسى نفس خود را خاطى داند، و آن را متهم شمارد، و اعتماد و وثوق بر آن نكند، و به علماء و دانايان رجوع كند و از ايشان استعانت جويد.