جایگاه طب اسلامی در تبلیغ
75 بازدید
موضوع: تبلیغ

جایگاه طب اسلامی در تبلیغ

امروزه «طب اسلامی» جایگاه ویژه ای را بین آحاد جامعه پیدا کرده است و افراد با استفاده از آموزه های دینی سعی در درمان آلام خود دارند. از آنجا که یکی از وظایف مبلّغان دینی تبیین آموزه های دینی است، باید این مسئله مورد توجه قرار گیرد و آنچه مدّنظر آیات و روایات اهل بیت( است، در جامعه تبیین شود.

شیخ صدوق) روایتی از امام صادق (ع) نقل نموده که آن حضرت شناخت نفس آدمی را در چهار طبع خلاصه کرده است و می فرماید: «عِرْفَانُ الْمَرْءِ نَفْسَهُ أَنْ یعْرِفَهَا بِأَرْبَعِ طَبَائِعَ. . . الدَّمُ وَ الْمِرَّةُ وَ الرِّیحُ وَ الْبَلْغَمُ؛ [1] شناخت فرد به نفس خود (خودشناسی) این است که آن را با چهار طبع بشناسد. . . ؛ خون، صفرا، باد و بلغم. »

در لسان قدمای اطبا این چهار طبع به اخلاط اربعه (صفرا، خون، بلغم، سودا) معروف است که فی نفسه ضرری برای فرد نداشته و تنها در زمان غلبه یا ضعف هر یک، بیماری و عدم تعادل مزاج بر انسان عارض می گردد.

از دیدگاه طب سنتی  اسلامی، مزاج یا طبع آدمی به دو قسم معتدل و نامعتدل که مزاج نامعتدل نیز به دو قسم نامعتدل مفرد (گرمی، سردی، خشکی و تری) و نامعتدل مرکب (گرم و تر یا دموی، گرم و خشک یا صفراوی، سرد و تر یا بلغمی، سرد و خشک یا سوداوی) تقسیم می گردد. [2] بسیاری از حالات آدمی، از جمله عطش فراوان، بوی بد دهان، ضعف قوای جنسی، سردرد، کسالت، فراموشی، کند فهمی، خواب آلودگی، خستگی، زودرنجی، استرس و. . . ارتباط تنگاتنگی با مزاج افراد دارد که مرحلة نخست با شناخت طبع و سپس میل آن به سوی تعادل مزاج، به آسانی قابل مداوا می باشد.

یکی از راه ها و رموز موفقیت یک مبلّغ در عرصۀ تبلیغ و نصرت دین خدا، مسئله یابی است. مبلّغ باید ضمن بررسی یک مسئله، به نحوی عمیق و ریشه ای در صدد رفع آن برآید، همان طور که قبل از بیان احادیث اخلاقی باید مشکلات و شبهات اعتقادی را رفع نماید؛ چراکه فرد با پذیرشی عمیق و قلبی از توحید و ذوب شدن عبد در معبود، پذیرش مواردی چون توکل، قضا و قدر، صلاة، صوم، جهاد، خمس، زکات و. . . امری بدیهی می گردد. بسیاری از دین ستیزی ها، بدحجابی ها، ضعف در اعتقادات، سستی در عبادات، پرخاش گری و بی حیایی ها، طلاق، انزواطلبی، گرایش به موسیقی های حرام و مجالس گناه و. . . ریشه در غلبة یکی از اخلاط اربعه (صفرا، خون، بلغم، سودا) و عدم تعادل مزاج دارد و اینجاست که مبلّغ باید با الگوگیری از پیامبر (ص) که طبیبی دوّار بود، به درمان و طبابت خالصانه، مستمر و جهادی بپردازد و زمینة قابلیت قابل را برای پذیرش پیام الهی مساعد نموده، با ترویج معارف اهل بیت( در جهت تعدیل مزاج و سلامت فردی و اجتماعی، مقدمات تبلیغی مفید و اثرگذار را فراهم نمایند.

فردی که نسبت به نماز، مخصوصاً نماز صبح و عبادات دیگر احساس کسلی و تنبلی داشته و دائم خواب آلود است، چه بسا از جهت اعتقادی قوی است؛ اما «بلغم» او غلبه کرده و با مراعات چند دستور غذایی بهبود یافته و حتی نمازهای صبح را در مسجد و جماعت اقامه نماید یا زوجینی که در آغاز زندگی مشترک دچار اختلاف و نزاع گردیده اند و برای حل اختلاف به روحانی محل مراجعه می نمایند، با اطلاع مبلّغ از روابط جنسی و ارضای نیازهای جنسی بنا بر مزاجهای مختلف که به وفور در روایات از لسان حضرات معصومین( بیان گردیده است که «امروزه برخی آمارها 78 درصد طلاقها را ناشی از نارسایی مسائل جنسی در میان زوجین می دانند. »[3] به آسانی می توان با مبانی اسلامی، صلح و آرامش را در جامعه حکم فرما و مانع بسیاری از طلاقها و دین گریزی ها کرد و قطعاً این افراد با رفع بنیادین این معضلات از مؤمنین واقعی و راستین گردیده و این امر مهم، با تبعیت از همان مبنای طبابت دوّارگونة رسول الله (ص) محقق می گردد.

پاره ای از اصول کلی درمانگری و طبابت در مناظرة مشهور امام صادق (ع) با طبیب هندی (در مجلس منصور دوانیقی با بیان بسیاری از اسرار عملی و شگفتی های آفرینشِ بدن) توسط امام بیان گردید، تاریخ چنین نقل کرده است که: طبیب هندی با علم به جهل و عجز خود در برابر عظمت مطلق و مقام والای علمی و معنوی امام صادق (ع) در همان مجلس شهادتین را جاری و مسلمان گردید. طالبان طب اسلامی لازم است در فرمول طبابت امام (ع) به چند نکتة مهم توجه ویژه نمایند. حضرت در بخشی از گفتگو فرمودند: «أُدَاوِی الْحَارَّ بِالْبَارِدِ وَ الْبَارِدَ بِالْحَارِّ وَ الرَّطْبَ بِالْیابِسِ وَ الْیابِسَ بِالرَّطْبِ وَ أَرُدُّ الْأَمْرَ کلَّهُ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَسْتَعْمِلُ مَا قَالَهُ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ أَعْلَمُ أَنَّ الْمَعِدَةَ بَیتُ الدَّاءِ وَ أَنَّ الْحِمْیةَ هِی الدَّوَاءُ وَ أُعَوِّدُ الْبَدَنَ مَا اعْتَاد؛ [4] من مداوا می کنم حرارت و گرمی بدن را به سردی و سردی جسم را به گرمی و معالجه می کنم رطوبت و تری بدن را به دواهای خشک طبیعت و خشکی بدن را به دواهای مرطوب و در عین حال، شفا یافتن را به خدای عزوجل وا می گذارم و عمل می کنم آنچه را رسول خدا (ص) فرموده که ایشان می فرماید: بدان که معدۀ انسان محل همه گونه درد و پرهیز، دوای آن است و بدن را به چیزهایی که به آن عادت کرده، باقی می گذارم. »

در این روایت چند نکته وجود دارد: نکتة اول این روایت، بحث مزاج است که حضرت به واسطة «مصلح» (اصلاح کننده و آن دوایی است که اصلاح حال مأکول و مشروب نماید[5] و موجب تعدیل مزاج گردد) گرمی را با سردی و سردی را با گرمی؛ تری را با خشک و خشکی را با تری مداوا می نمودند.

نکتة دوم، توکّل و واگذاری امر شفا به خدای متعال است که در واقع این مهم ترین مرحلة طبابت است و به تعبیر رسول مکرم اسلام (ص): «یا عِبَادَ اللَّهِ أَنْتُمْ کالْمَرِیضِ وَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِینَ کالطَّبِیبِ فَصَلَاحُ الْمَرِیضِ فِیمَا یعْلَمُهُ الطَّبِیبُ وَ یدَبِّرُهُ بِهِ؛ [6] ای بندگان خدا! شما مانند مریض هستید و خداوندی که پروردگار عالمیان است، مانند طبیب است؛ پس صلاح مریض در آن چیزی است که طبیب می داند و در امر مریض تدبیر می کند. »

بنابراین، مراقب باشیم در برخی امتحانات الهی مثل بیماری و گرفتاری، چیز دیگری را جز ارادة خدای تعالی در امر شفا دخیل ندانیم و مبادا دچار شرک خفی گردیم.

نکتة آخر اینکه مراقب معده باشیم؛ چراکه طبق روایات، خانة بیماری هاست و دوای آن، پرهیزهای غذایی و تعادل مزاج است.

از جمله راهکارهایی که مبلغین می توانند در جهت اصلاح جامعة اسلامی از امراض و بلایا و به تبع آن، هدایت بشر به سوی معنویت و کمالات والای انسانی و تقرّب به خدای متعال به کار گیرند، اصلاح و تغییر نگرش جوامع در الگوگیری از اسلوبهای باطل، انسان محور و غیر الهی غرب و جایگزین نمودن سبک زندگی معصومین( به عنوان الگوهای شاخص الهی در جامعه می باشد.

امام خمینی! مطلبی را می فرماید که ناظر به همین مسئله است: «الآن وضع ما وضعی شده است که خیال می کنیم که هرچه هست، در غرب است و ما هیچ چیز نداریم. محتوای خودمان را گرفتند؛ یعنی مغزهای ما را شستشو کردند؛ جایش یک مغز دیگری گذاشتند که از همان غرب ارتزاق می کند و این یک مطلب مهمی است که باید به تدریج این مملکت از زیر بار آن بیرون برود. یکی هم از مسائل، همان مسئلة طب قدیم است. آنها همه این دردهایی که الآن هست، با همین دواهای علفی معالجه می کردند و معالجه شان یک معالجات اساسی بود و اروپا از طب بوعلی تا همین آخر استفاده می کردند. کتاب بوعلی تا همین آخر، شاید حالا هم مورد نظر آنها باشد، بروزش نمی دهند. »[7]

در دستورالعمل طبی امام صادق (ع) در روایتی که گذشت، معده به عنوان خانة امراض و دوای آن، پرهیز معرفی گردیده که امروزه در اثر نفوذ تفکرات و منشهای خصمانة دشمن در آداب و فرهنگ ناب اسلامی و تبلیغات موفق آنان، شاهد بسیاری از امراض و بیماری ها در میان مسلمانان هستیم. انواع فست فودها، مواد نگهدارنده و بسته بندی شده، نوشیدنی های اشتهاآور، غذاهای فریز شده، انواع روغنهای مایع و جامد، سوسیس و کالباس، رنگهای شیمیایی غذا، نوشیدن آب بین غذا، مصرف مرغهای هرمونی، مایکروفر، مصرف افراطی گوشت، خوردن غذاهای داغ، استفاده از رنگهای شیمیایی مو و. . . از جمله تهدیداتی هستند که با سلامت جسم و روح انسان در تضاد بوده و مرگ تدریجی را برای انسانها به همراه دارد.

از مطالبات غرب و دشمنان اسلام، وابستگی تمام عیار مسلمین به آنان، مخصوصاً کمپانی های داروسازی یهودیان می باشد؛ اما در سبک زندگی اسلامی، بنا بر اصل استقلال مسلمین، بهترین راه، درمان با داروهای غیر شیمیایی است تا هم بیماری ریشه کن شود و هم داروی آن از عوارض کمتری برخوردار باشد؛ به عبارتی، بنای اسلام بر بی نیازی مسلمین از دکتر و دارو بوده است، چنانکه «اصبغ بن نباته» از امیرالمؤمنین (ع) چنین نقل می کند که حضرت به فرزندش امام مجتبی (ع) چهار توصیه فرمودند[8] که با عمل به آنها از تمام طب و داروها بی نیاز گردد: «لَا تَجْلِسْ عَلَی الطَّعَامِ إِلَّا وَ أَنْتَ جَائِعٌ وَ لَا تَقُمْ عَنِ الطَّعَامِ إِلَّا وَ أَنْتَ تَشْتَهِیهِ وَ جَوِّدِ الْمَضْغَ وَ إِذَا نِمْتَ فَاعْرِضْ نَفْسَک عَلَی الْخَلَاءِ فَإِذَا اسْتَعْمَلْتَ هَذَا اسْتَغْنَیتَ عَنِ الطِّبِّ؛ برای غذا خوردن ننشین، مگر زمانی که گرسنه ای. از غذا خوردن دست برندار، مگر زمانی که هنوز اشتها داری (قبل از سیر شدن دست از غذا بردار) و غذا را [خوب] بجو و قبل از خواب حتماً به مستراح برو! پس هنگامی که اینها را انجام دادی، از طبیب بی نیاز می شوی. »

امیرالمؤمنین علی (ع) در جای دیگری می فرماید: «أَمَا إِنَّ فِی الْقُرْآنِ لَآیةً تَجْمَعُ الطِّبَّ کلَّهُ ]کلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا[ [9] در قرآن یک آیه هست که تمام طب در آن جمع شده [آنجا که می فرماید: ] بخورید و بیاشامید و اسراف نکنید!» اکل و شرب در این آیه عام است و برخی مخصّصات آن در آیات دیگر مثل: ]کلُوا وَ اشْرَبُوا هَنِیئاً[ و برخی روایات معصومین( آمده است. از جمله اینکه حضرت رضا (ع) نوشیدن آب بین غذا را عامل ضعف معده دانسته و می فرماید: «مَنْ أَرَادَ أَنْ لَا تُؤْذِیهُ مَعِدَتُهُ فَلَا یشْرَبْ عَلَی طَعَامِهِ مَاءً حَتَّی یفْرُغَ مِنْهُ وَ مَنْ فَعَلَ ذَلِک رَطِبَ بَدَنُهُ وَ ضَعُفَ مَعِدَتُهُ. . . ؛ [10] هرکس می خواهد به آزار معده (شکم) مبتلا نشود، بین غذا تا اتمام آن آب نیاشامد؛ چراکه هر کس این کار را انجام دهد، بدنش مرطوب و معده اش ضعیف می شود. »

یا در حدیث «عنوان بصری» از امام صادق (ع) می فرماید: «فَإِیاک أَنْ تَأْکلَ مَا لَا تَشْتَهِیهِ فَإِنَّهُ یورِثُ الْحِمَاقَةَ وَ الْبَلَهَ؛ [11] دوری کن از خوردن چیزی که به آن اشتها نداری؛ زیرا حماقت و غفلت از شرّ می آورد. » بنابراین، اگر چیزی که اشتهایی به خوردن آن نداریم، بخوریم، موجب حماقت و بله (البله؛ الغفلة عن الشرّ[12]) در ما می گردد. بنابراین، دشمن امروز با تحمیل نوشیدنی های اشتها آور و غذاهای بسته بندی، قصد دارد در ما اشتهایی کاذب ایجاد کند و مسلمانان را به حماقت و دوری از تفکر و خلاقیّت بکشاند.

دستورات فراموش شده

در طب اسلامی روشهای درمانی فراوانی وجود داشته که در اینجا صرفاً از باب مثال به چند مورد از شاخص ترین آنها اشاره می کنیم:

1- تربت امام حسین (ع)

از جمله داروهایی که می توان هر دردی را با آن درمان کرد و در نص روایات به «دواء الاکبر» معروف است، تربت حضرت سیدالشهدا (ع) است، تا جایی که امام صادق (ع) در مشفّی بودن آن می فرماید: «فِی طِینِ قَبْرِ الْحُسَینِ (ع) الشِّفَاءُ مِنْ کلِّ دَاءٍ وَ هُوَ الدَّوَاءُ الْأَکبَرُ؛ [13] در تربت قبر [امام] حسین (ع) شفایی است بر هر دردی و آن، بزرگ ترین دوا است. »

و بر استفاده از تربت امام حسین (ع) امر (استحبابی) می کند و می فرماید: «حَنِّکوا أَوْلَادَکمْ بِتُرْبَةِ الْحُسَینِ (ع) فَإِنَّهُ أَمَانٌ؛ [14] کام نوزاد را با تربت امام حسین (ع) بردارید که این کار برای او امان است. » برداشتن کام نوزاد با تربت حضرت سیدالشهدا (ع) در واقع واکسینه کردن طفل از جمیع امراض مادی و امان از خوف و امراض روحی می باشد.

مرحوم ابن قولویه) در «کامل الزیارات» داستان بیماری شدید «محمد بن مسلم» از اجلّای اصحاب امام باقر و صادق' تا حد زمین گیرشدن و عدم توانایی بر ایستادن وی را چنین نقل کرده است: امام باقر (ع) شربتی را که در آن تربت سیدالشهدا (ع) بود، برای محمد بن مسلم فرستاد و ایشان به محض خوردن، شفا گرفت؛ تا آنجا که امام باقر (ع) به محمد بن مسلم فرمود: «یا مُحَمَّدُ إِنَّ الشَّرَابَ الَّذِی شَرِبْتَهُ فِیهِ مِنْ طِینِ قَبْرِ الْحُسَینِ (ع) وَ هُوَ أَفْضَلُ مَا اسْتُشْفِی بِهِ؛ ای محمد! آن شربت که نوشیدی، در آن خاک قبر حسین (ع) بود که بافضیلت ترین چیزی است که با آن طلب شفا می شود. »

اما اینکه چه کسانی قابلیت دارند از این دوای اکبر شفا یابند، در فرازی از روایت امام کاظم (ع) آمده است؛ آنجا که می فرماید: «. . . فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَی جَعَلَهَا شِفَاءً لِشِیعَتِنَا وَ أَوْلِیائِنَا. »[15] حضرت دو شرط اساسی را بیان می فرماید: اول اینکه شیعة حقیقی باشد و دوم اینکه از دوستان و اولیای اهل بیت( باشد. [16]

2- حجامت

حجامت؛ [17] نام یک روش درمانی است که به صورت ایجاد مکش در مواضع خاصی از بدن و گاه خون گیری از آن مواضع انجام می شود. زمانی که بادکش به تنهایی انجام می شود «حجامت گرم و خشک»[18] است و زمانی که بعد از بادکش به وسیلة ایجاد خراش سطحی و بادکش مجدد از بدن خون گرفته می شود «حجامت تر»[19] نامیده می شود.

حجامت دارای سابقة تاریخی 7 هزار ساله است و به عنوان یک سنت الهی در روایات و سیرة پیامبران و ائمة اطهار( مطرح گردیده است. [20] قدمت حجامت در ایران به قبل از اسلام می رسد. بهرام گور، یکی از پادشاهان ساسانی؛ چون درمان بیماری خود را منحصر به حجامت یافت، دستور داد تا این روش در ایران رایج گردد و بر اساس مستندهای تاریخی، این روش درمانی در «دانشگاه جندی شاپور» تدریس می شده و ردپای فرهنگی آن در ادبیات کشور مشاهده می گردد. [21]

در آماری به نقل از دانشگاه شهید مطهری مشهد (واحد خواهران)، آقای جوهان آبل[22] پزشک آلمانی، در کتاب خود با عنوان «حجامت؛ شیوة درمان آزموده شده» که در سال 1997م چاپ شده، در مورد حجامت می گوید: «من اعتقاد راسخ دارم که نه تنها امروز؛ بلکه برای همیشه، امر حجامت را در درمان بیماری ها نباید نادیده گرفت. حجامت پدیده ای است که در خود تنظیم کردن عملکرد بدن انسان دخالت دارد. امری که هرگز با روشهای دیگر نمی توان آن را جایگزین کرد. . . مطالعات ما نشان می دهد که در آلمان می توان 75 درصد بیماری ها را با شیوه های درمان طبیعی، از جمله حجامت مداوا کرد. »[23]

«علی بن ابراهیم قمی» در اهمیت حجامت، ذیل آیة اول سورة اسراء و داستان معراج پیامبر (ص) چنین نقل می کند: «ثُمَّ صَعِدْنَا إِلَی السَّمَاءِ السَّابِعَةِ فَمَا مَرَرْتُ بِمَلَک مِنَ الْمَلَائِکةِ إِلَّا قَالُوا یا مُحَمَّدُ احْتَجِمْ وَ أْمُرْ أُمَّتَک بِالْحِجَامَةِ. . . ؛ [24] سپس به سوی آسمان هفتم صعود کردیم، پس بر ملکی نگذشتیم مگر اینکه می گفتند: ای محمد! حجامت کن و امت خود را نیز بدان امر فرما!» ملک نکره در سیاق نفی قرار گرفته که افادة عموم دارد و شامل عموم ملائکه می شود. همچنین، امام صادق (ع) از پدرانش تا امیرالمؤمنین علی (ع) در بیان برخی منافع حجامت می فرماید: «إِنَّ الْحِجَامَةَ تُصَحِّحُ الْبَدَنَ وَ تَشُدُّ الْعَقْلَ؛ [25] حجامت بدن را صحت می بخشد و عقل را زیاد می کند. »

3- ماساژ درمانی

از دیگر شیوه های درمانی می توان به «ماساژ درمانی» و روغن مالی بدن اشاره نمود. حضرت رضا (ع) افزایش نیرو و نشاط بدن را در چهار چیز معرفی فرمود: «لَوْ کانَ شَی ءٌ یزِیدُ فِی الْبَدَنِ لَکانَ الْغَمْزُ یزِیدُ وَ اللَّینُ مِنَ الثِّیابِ وَ کذَلِک الطِّیبُ وَ دُخُولُ الْحَمَّامِ؛ اگر چیزی بدن را زیادت می بخشد، آن چیز مالیدن بدن، لباس نرم پوشیدن، بوی خوش استعمال کردن و حمام است. » و در ادامة روایت به نقش خارق العاده و معجزه آسای[26] ماساژ درمانی اشاره می فرماید که: «وَ لَوْ غُمِزَ الْمَیتُ فَعَاشَ لَمَا أَنْکرْتُ ذَلِک؛ [27] اگر مرده ای در اثر ماساژ دادن زنده شود، من آن را انکار نمی کنم. » همچنین، در روایتی از امیرالمؤمنین (ع) دربارة خواص روغن مالیدن بدن چنین آمده است: «الدُّهْنُ یلَینُ الْبَشَرَةَ وَ یزِیدُ فِی الدِّمَاغِ وَ یسَهِّلُ مَجَارِی الْمَاءِ وَ یذْهِبُ الْقَشَفَ وَ یسْفِرُ اللَّوْنَ؛ [28] روغن مالی باعث نرمی پوست، افزایش توان مغز، گشایش مجاری آب در بدن، تمیز کردن کثافت پوست و روشن شدن رنگ پوست می شود. »

4- عسل و حبة السوداء

در روایات مختلفی عسل و شونیز (سیاه دانه) به عنوان درمانی عمومی تجویز گردیده و در لسان برخی روایات دوای هر دردی معرفی گردیده است: «رُوِیَ عَن رَسُولِ الله (ص) فِی الْحَبَّةِ السَّوْدَاءِ (و العَسَل): شِفَاءٌ مِنْ کلِّ دَاءٍ إِلَّا السَّامَ. قِیلَ: یا رَسُولَ اللَّهِ! وَ مَا السَّامُ؟ قَالَ: الْمَوْتُ؛ [29] روایت شده از رسول خدا (ص) که فرمود: عسل و سیاه دانه دوای هر دردی است، مگر سام. پرسیده شد: ای رسول خدا! سام دیگر چیست؟ فرمود: مرگ. »

همچنین، ملائکه در شب معراج سیاه دانه را به عنوان یکی از بهترین داروها به محضر پیامبر (ص) معرفی نمودند. امام هادی (ع) نیز در نسخه ای مرکب از این دو دارو (عسل و سیاه دانه) با کیفیتی خاص، تب بُری قوی بدون هیچ عوارض و ضرر برای بیماران تب دار تجویز می فرمایند.

5- حنا بستن

از رسول الله (ص) روایت شده است که فرمود: «مَا خَلَقَ اللَّهُ شَجَرَةً أَحَبَّ إِلَیهِ مِنَ الْحِنَّاءِ؛ [30] خدا محبوب تر از حنا گیاهی خلق نکرده است. » و به تعبیر رسول مکرم اسلام (ص) رنگ موی مسلمان، حنا است: «الْحِنَّاءُ خِضَابُ الْإِسْلَامِ» و در ادامه روایت، حضرت به چهار فایدة خضاب با حنا اشاره می فرماید: «یزِیدُ فِی الْمُؤْمِنِ عَمَلَهُ وَ یذْهَبُ بِالصُّدَاعِ وَ یحِدُّ الْبَصَرَ وَ یزِیدُ فِی الْوِقَاعِ؛ عمل مؤمن را زیاد می کند، میگرن را رفع می نماید، بینایی را تقویت و قدرت آمیزش را زیاد می کند. »

امروزه ریزش مو، سرطان پوست، انواع حساسیتها، اختلالات عصبی و. . . ناشی از رنگهای شیمیایی بوده و چقدر زیباست که مردان، محاسن و موهای خود را با حنا خضاب و خانمها و حتی عروسها حنا را جایگزین رنگهای مضرّ شیمیایی کنند و چه خوب است این سنّت نبوی با تبلیغ عملی توسط مبلغین احیا شود و به تدریج با تبیین سیرة معصومین( عادتهای اشتباه برگرفته از سایر مکاتب از زندگی مردم رخت بربسته، شاهد جذب دیگر ادیان و فرق به اسلام باشیم.

برخی نسخه های اخصّ طبی در تبلیغ

در این بخش صرفاً به تبیین پاره ای از امراض مبتلابه که مبلّغین عزیز در طول تبلیغ با آن روبرو می شوند، پرداخته و غرض ما الگودهی و ایجاد جرقة ذهنی طلاب برای رجوع به منابع مذکور و مطالعات تفصیلی و جامع در این حوزه می باشد.

سرماخوردگی

یکی از اشتباهات ما این است که به محض مشاهدة علایم سرماخوردگی بی درنگ به دنبال درمان آن با آمپول، سرم و امثال آن می رویم، در حالی که این برخلاف کلام امام صادق (ع) است. حضرت نسخة درمان را چنین بیان فرموده اند: [31] به اندازة یک دانیق (هشت دانه گندم یا جو) سیاه دانه و نصف دانیق (چهار دانه گندم یا جو) کندوش آسیاب شود و در بینی بریزید (به شکل انفیه)؛ زیرا این انفیه سرماخوردگی را برطرف می کند. [32]

و در ادامه می فرماید: «وَ إِنْ أَمْکنَک أَلَّا تُعَالِجَهُ بِشَی ءٍ فَافْعَلْ فَإِنَّ فِیهِ مَنَافِعَ کثِیرَةً؛ اگر برایتان ممکن است سرماخوردگی را درمان نکنید؛ زیرا در سرماخوردگی منافع زیادی وجود دارد. » سیرة پیامبر (ص) بر عدم درمان زکام بوده، به همین دلیل، امام صادق (ع) از زکام به «جنود الله»؛ یعنی سربازان خدا تعبیر می فرمایند که درمان سرماخوردگی به نحوی مبارزه با سربازان خدا و تضعیف بدن در برابر سایر بیماری ها می باشد.

در روایتی دیگر در «رساله ذهبیه»[33] حضرت رضا (ع) برای دفع زکام در تابستان خوردن خیار در هر روز و عدم نشستن در آفتاب و برای دفع زکام در زمستان، خوردن هر روز سه لقمه عسل همراه با موم را تجویز می نمایند. روغن بنفشه نیز در درمان بسیار مؤثر است، همچنان که امام صادق (ع) می فرماید: «تَأْخُذُ دُهْنَ بَنَفْسَجٍ فِی قُطْنَةٍ فَاحْتَمِلْهُ فِی سِفْلَتِک عِنْدَ مَنَامِک فَإِنَّهُ نَافِعٌ لِلزُّکامِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ؛ [34] پنبه ای را به روغن بنفشه آغشته می کنی و به هنگام خفتن در نشیمنگاهت می گذاری. به خواست خداوند، برای زکام سودمند است. »

شکم درد

فی الجمله بهترین درمان در مداوای درد شکم، ترکیب 7 دانه شونیز (سیاه دانه) با عسل می باشد که درمان دیگر آن داروی بسیار با ارزش است و نافع برای امراض مختلف که حضرت رضا (ع) به «احمد بن اسحاق» سفارش فرمودند و در روایتی با تعبیر «الدَّوَاءُ الْجَامِعُ» آمده است که حضرت می فرماید: این دارو «مَعْرُوفٌ عِنْدَ الشِیعۀ» البته در گذشته شهرت داشته؛ اما متأسفانه به خاطر تبلیغات دشمن و ترویج داروهای شیمیایی، امروزه از این شهرت افتاده است.

گریه کودک

بی قراری و گریه کردن طبیعی کودک، از جمله مواهب الهی در راستای سلامت جسم و روح اوست، همان طور که امام صادق (ع) در منافع گریه کردن کودک به «مفضل بن عمر» چنین می فرماید: «ای مفضّل! از فایدة گریه کودکان نیز مطّلع باش! بدان که در مغز کودکان رطوبتی است که اگر باقی بماند، بیماری های سخت و بزرگی به بار می آورد، از جمله نابینایی و غیره. پس گریة کودک باعث می شود که این رطوبت از سر او خارج شود و سلامتی تن و چشم نتیجة آن است. پدر و مادر که این مطلب را نمی دانند، تلاش می کنند که کودک را از این گریة سودمند بازدارند و خواسته های او را برآورده می کنند تا او گریه نکند، در حالی که آنها نمی دانند گریه به صلاح فرزندشان است و عاقبت نیکی دارد. »[35]

اما اگر همین گریه از حالت طبیعی خارج شود، چه بسا موجب بیماری و ناآرامی کودک می گردد، بنابراین، در «طب الائمه»[36] برای گریة فراوان و بی قراری شدید و همچنین زنی که از درد خوابش نمی برد، از امام صادق (ع) چنین روایت گردیده است که: تلاوت آیة 11 و 12 کهف: ]فَضَرَبْنا عَلَی آذانِهِمْ فِی الْکهْفِ سِنینَ عَدَداً * ثُمَّ بَعَثْناهُمْ لِنَعْلَمَ أَی الْحِزْبَینِ أَحْصی لِما لَبِثُوا أَمَداً[ مؤثر می باشد.

افزایش حافظه

افزایش حافظه یکی از دغدغه های اساسی در میان اهل علم، طلاب، مبلّغان و به ویژه وعاظ و اهل منبر می باشد. حجامت[37] از جمله سفارشاتی است که رسول مکرم اسلام (ص) در ازدیاد قدرت حافظه و افزایش عقل تجویز فرموده است. ایشان مداومت بر خوردن مویز[38] به صورت ناشتا را موجب ازدیاد فهم، تقویت حافظه و قدرت ذهن می داند و در روایتی که از امیرالمؤمنین (ع)[39] وارد گردیده، خوردن 21 عدد مویز سرخ (زَبِیبَةً حَمْرَاءَ) در صبح به صورت ناشتا، هر بیماری به جز مرگ را درمان می کند.

همچنین، در روایتی از پیامبر اسلام (ص) پنج چیز را از عوامل ازدیاد حافظه عنوان می فرماید: «السِّوَاک وَ الصِّیامُ وَ قِرَاءَةُ الْقُرْآنِ وَ الْعَسَلُ وَ اللُّبَانُ؛ [40] مسواک، روزه، قرائت قرآن، عسل و کندر. »

یادداشت ارسالی از علی محمد مظفری

 

پی نوشت:

_____________________________________

[1]. علل الشرائع، شیخ صدوق، کتابفروشی داوری، قم، چاپ اول، 1385ش، ج 1، ص 109-

[2]. جهت تعیین مزاج و تفصیل مطلب ر. ک: طب سنتی  اسلامی، مهدی برزو، نشر ابتکار دانش، قم، چاپ اول، 1394ش.

[3]. گفتگوی خبرگزاری فارس با مدیر مرکز سلامت خانواده (نسرین تهرانی)، اسفند 1389؛ پایگاه خبری  تحلیلی تابناک، کد خبر: 151978-

[4]. الفصول المهمۀ فی أصول الائمه(، محمد بن حسن حر عاملی، مؤسسه معارف اسلامی امام رضا(ع)، قم، چاپ اول، 1376ش، ج 3، ص 222-

[5]. مخزن الادویه (طبع جدید)، سید محمدحسین بن محمد هادی عقیلی علوی شیرازی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، سبز آرنگ، تهران، چاپ دوم، 1390ش، ج 1، ص 72-

[6]. التفسیر المنسوب الی الامام الحسن العسکری(ع)، مدرسه الامام المهدی(ع)، قم، چاپ اول، 1409ق، ص 496-

[7]. صحیفه امام!، سید روح الله موسوی خمینی، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی!، تهران، ج 9، ص 8-

[8]. تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعۀ، محمد بن حسن شیخ حرعاملی، مؤسسه آل البیت(، چاپ اول، 1409ق، ج 24، ص 246-

[9]. الدعوات، قطب الدین راوندی، انتشارات مدرسه امام مهدی(ع)، قم، چاپ اول، 1407ق، ص 76-

[10]. بحار الانوار، ج 1، ص 227-

[11]. همان.

[12]. کتاب العین، خلیل بن احمد فراهیدی، قم، چاپ دوم، 1409ق، ج 4، ص 56-

[13]. کامل الزیارات، خلیل بن احمد بن قولویه، دارالمرتضویۀ، نجف اشرف، چاپ اول، 1356ش، ص 276-

[14]. همان، ص 279-

[15]. وسائل الشیعه، ج 14، ص 530.

[16]. مطالعه دو کتاب فضائل الشیعه و صفات الشیعه مرحوم شیخ صدوق) و کتب دیگر در زمینه معرفت اهل بیت( می تواند راهگشا باشد.

[17]. دکتر نبئی، عضو مؤسسه انجمن حجامت ایران، در مصاحبه با خبرگزاری دانشجویان (ایسنا).

[18]. Dry cupping.

[19]. Wet cupping

[20]. مجموعه پیک شفا، محمد موسوی، کانون پژوهش، اصفهان، چاپ دوم، 1388ش، ج 12، ص 23-

[21]. مجموعه پیک شفا، ج 12، ص 23-

[22]. JOHANN ABELE

[23]. http: //www. motahari-um. ir

[24]. تفسیر قمی، علی بن ابراهیم قمی، دارالکتب، قم، چاپ سوم، 1404ق، ج 2، ص 10-

[25]. الخصال، محمد بن علی بن بابویه، جامعه مدرسین، قم، چاپ اول، 1362ش، ج 2، ص 611-

[26]. این روایت نیاز به تحقیق دارد و می تواند کلیدی در مباحث احیای در علم پزشکی باشد که ماساژ می تواند بسیاری از بیماران را احیا کند.

[27]. دانشنامه احادیث پزشکی، محمد محمدی ری شهری، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، قم، چاپ ششم، 1385ش، ج 1، ص 99-

[28]. الکافی، ج 6، ص 520-

[29]. الشفاء فی الغذاء فی طب النبی- و الائمه(، محمد حسین نجیب، دارالمرتضی، بیروت، چاپ اول، 1429ق، ص 405-

[30]. بحار الانوار، ج 59، ص 300.

[31]. طب الائمه(، عبدالله و حسین ابنا بسطام، دارالشریف الرضی، قم، چاپ دوم، 1411ق، ص 65-

[32]. درس طب اسلامی استاد تبریزیان مورخ 12/12/1393 بارگذاری در پایگاه مدرسه فقاهت آدرسhttp: //www. eshia. ir قسمت سایر دروس.

[33]. طب الرضا(ع) (الرسالۀ الذهبیۀ)، منسوب به امام رضا(ع)، دار الخیام، قم، چاپ اول، 1402ق، ص 40.

[34]. مکارم الاخلاق، حسن بن فضل طبرسی، الشریف الرضی، قم، چاپ چهارم، 1412ق، ص 378-

[35]. طب جامع امام صادق(ع)، سید محمدکاظم قزوینی، مترجمان، سعید و لطیف راشدی، نشر پیام عدالت، تهران، چاپ سوم، 1388ش، ص 197-

[36]. طب الائمه(، ص 37-

[37]. «الْحِجَامَةُ تَزِیدُ الْعَقْلَ وَ تَزِیدُ الْحَافِظَ حِفْظاً» مکارم الاخلاق، ص 76-

[38]. به حبه های درشت خشک شدة انگور سیاه، «مویز» گفته می شود.

[39]. الکافی، ج 6، ص 352-

[40]. بحار الانوار، ج 63، ص 291-

منبع: https: //www. welayatnet. com/fa/book/100680